Pomiary oświetlenia na stanowisku pracy – kiedy trzeba je wykonywać?

Przepisy BHP nie określają stałej częstotliwości wykonywania pomiarów oświetlenia na stanowiskach pracy. Pomiar należy przeprowadzić przed rozpoczęciem użytkowania stanowiska oraz ponownie wtedy, gdy zmiany w oświetleniu, wyposażeniu lub organizacji przestrzeni mogą wpływać na warunki oświetleniowe.

Autor: Dorota Król

Bezpieczeństwo i higiena pracy stanowią fundament prawidłowo funkcjonującego środowiska pracy. Dlatego przepisy nakładają na pracodawców obowiązek organizowania miejsc pracy w sposób zapewniający ochronę zdrowia i życia pracowników. Regulacje określają między innymi minimalne wymagania dotyczące powierzchni stanowisk pracy oraz działania, jakie należy podejmować w przypadku występowania szczególnie uciążliwych warunków pracy.

Jednym z kluczowych elementów stanowiska pracy jest oświetlenie.  Podstawową funkcją oświetlenia jest zapewnienie bezpieczeństwa oraz stworzenie warunków pracy, które nie działają szkodliwie na narząd wzroku.

Światło słoneczne / dzienne:

• pomaga synchronizować tzw. zegar biologiczny, który odpowiada za sen, czuwanie, wydzielanie hormonów i poziom energii w ciągu dnia. Regularny dostęp do światła dziennego sprzyja lepszej jakości snu i większej aktywności w ciągu dnia;
• poprawia koncentrację i samopoczucie Badania wskazują, że osoby mające dostęp do naturalnego światła częściej deklarują lepszy nastrój, wyższą produktywność oraz mniejsze zmęczenie psychiczne;
• zapewnia pełniejsze odwzorowanie barw Światło dzienne ma bardzo szerokie spektrum, dzięki czemu kolory są postrzegane bardziej naturalnie niż przy większości źródeł światła sztucznego.

Czy światło sztuczne jest gorsze?

Nie zawsze. Współczesne systemy oświetleniowe mogą zapewniać bardzo dobre warunki pracy, szczególnie gdy:

• uzupełniają światło dzienne,
• mają odpowiednie natężenie,
• nie powodują olśnień i odbić,
• są dopasowane do rodzaju wykonywanej pracy.

Jednak sztuczne światło zwykle nie odtwarza w pełni zmienności i intensywności naturalnego światła słonecznego. Dodatkowo ekspozycja na intensywne światło sztuczne, zwłaszcza o wysokiej zawartości światła niebieskiego wieczorem, może zaburzać sen i rytm dobowy.

Oświetlenie stanowiska pracy dzielimy na trzy rodzaje:

• pierwszym z nich jest oświetlenie ogólne, obejmujące całość danego obszaru;
• drugim oświetlenie miejscowe, które dotyczy konkretnej przestrzeni;
• oświetlenie złożone jest połączeniem obydwu tych typów.

Pomiary natężenia oświetlenia a przepisy

Obowiązkiem pracodawcy jest organizacja pomiarów natężenia oświetlenia elektrycznego na stanowiskach pracy. Taki przepis znajduje się w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U.2003.169.1650). Pomiary mają potwierdzić, że oświetlenie na stanowiskach pracy ma parametry, które są zgodne z Polskimi Normami. W związku z tym, że światło elektryczne nie jest traktowane jako czynnik szkodliwy i uznaje się je za czynnik uciążliwy, częstotliwość dokonywania pomiarów nie została określona w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia.

Kiedy należy wykonać pierwszy pomiar oświetlenia na stanowisku pracy?

Pierwszy pomiar oświetlenia należy przeprowadzić przed udostępnieniem stanowisk pracy pracownikom. Należy pamiętać, że przede wszystkim pracodawca powinien zapewnić pracownikom dostęp światła naturalnego. W praktyce na stanowiskach pracy mamy zazwyczaj oświetlenie mieszano – naturalne oraz sztuczne. Jeśli, na przykład ze względów technologicznych, niemożliwe jest zapewnienie oświetlenia dziennego na stanowisku pracy, pracodawca obowiązany jest uzyskać zgodę państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego w porozumieniu z okręgowym inspektoratem pracy. Pomiary można wykonywać samodzielnie, ponieważ oświetlenie nie jest czynnikiem szkodliwym, pomiarów nie muszą wykonywać laboratoria akredytowane.

Powody wymagające ponownej weryfikacji stanu oświetlenia

Kolejnym powodem do przeprowadzenia pomiarów oświetlenia elektrycznego jest zmiana rodzaju stosowanego oświetlenia. Oznacza to, że pomiary trzeba przeprowadzić, jeśli pracodawca zdecyduje się na zmianę rodzaju oświetlenia na przykład z jarzeniowego na energooszczędne. Pomiar należy wykonać także po wymianie żarówek na modele o innej mocy oraz jeśli dokonano dużych zmian w aranżacji pomieszczenia, na przykład wybudowano lub wyburzono ściany, co mogło mieć wpływ na ilość i natężenie światła docierającego do stanowiska pracy.