Rozporządzenie Maszynowe 2023/1230 – najważniejsze zmiany od 2027 roku

Autor: Radosław Gonet

Od 20 stycznia 2027 r. w chodzi w pełni w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn. Zastąpi ono Dyrektywę 2006/42/WE w sprawie maszyn i wprowadzi nowe wymagania dotyczące projektowania, produkcji oraz wprowadzania maszyn do obrotu i użytkowania na terenie UE.

Zmiana przepisów wynika przede wszystkim z rozwoju technologii, jaka nastąpiła w przeszło 20-letnim okresie od opublikowania Dyrektywy 2006/42/WE. Robotyka, systemy autonomiczne, oprogramowanie oraz rozwiązania wykorzystujące uczenie maszynowe stawiają przed bezpieczeństwem maszyn nowe wymagania.

Nowe przepisy dotyczące maszyn

Rozporządzenie wprowadza bezpośrednio stosowane w państwach UE wymagania dotyczące maszyn oraz produktów powiązanych. Doprecyzowuje i rozszerza również obowiązki producentów, importerów, dystrybutorów i innych podmiotów uczestniczących w dostarczaniu maszyn na rynek.

Zmianie ulega zakres definicji maszyny. Przepisy obejmują ponadto wyposażenie wymienne, elementy bezpieczeństwa, osprzęt do podnoszenia, łańcuchy, liny i pasy oraz odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu – określone w przepisie jako produkty powiązane.

Istotne znaczenie będzie miała również ocena zgodności zespołów maszyn, w tym linii technologicznych i zautomatyzowanych stanowisk produkcyjnych.

Oprogramowanie i bezpieczeństwo maszyn

Rozporządzenie uwzględnia rolę oprogramowania w zapewnieniu bezpieczeństwa maszyny. Oprogramowanie może być elementem bezpieczeństwa, jeżeli realizuje funkcje mające wpływ na bezpieczeństwo. Dotyczy to również oprogramowania wprowadzanego do obrotu niezależnie od maszyny. W takim przypadku podlega ono pełnym wymaganiom dotyczącym oceny zgodności.

Przepis uwzględnia także możliwość aktualizacji oprogramowania. Zmiany w systemach sterowania funkcjami bezpieczeństwa powinny być analizowane pod kątem ich wpływu na poziom bezpieczeństwa maszyny.

Istotna modyfikacja maszyny

Rozporządzenie wprowadza pojęcie istotnej modyfikacji, czego dotychczas nie było w przepisach dotyczących maszyn. Dotyczy ono zmian wprowadzonych po wprowadzeniu maszyny do obrotu lub oddaniu jej do użytku, które mogą wpływać na jej bezpieczeństwo, powodować nowe zagrożenia lub zwiększać istniejące ryzyko. W praktyce zagadnienie ma znaczenie przy modernizacji maszyn, zmianach układów sterowania czy wprowadzaniu zmian w oprogramowaniu.

Jeżeli przeprowadzona modyfikacja zostanie uznana za istotną, podmiot dokonujący zmiany będzie zobowiązany do spełnienia obowiązków producenta, w tym przeprowadzenia odpowiedniej procedury oceny zgodności.

Maszyny o podwyższonym ryzyku

Rozporządzenie zmienia zasady oceny zgodności określonych kategorii maszyn. W Załączniku I wyodrębniono dwie części.

Część A obejmuje sześć grup maszyn i produktów powiązanych, w przypadku których ze względu na poziom ryzyka lub zastosowanie technologii uczenia maszynowego przewidziano bardziej wymagające procedury oceny zgodności z udziałem jednostki notyfikowanej.

Część B obejmuje pozostałe kategorie maszyn i produktów powiązanych o zwiększonym ryzyku, dla których w określonych przypadkach możliwe będzie zastosowanie procedury opartej na wewnętrznej kontroli produkcji.

Cyberbezpieczeństwo

Jedną z nowych kwestii jest uwzględnienie zagrożeń wynikających z nieuprawnionej ingerencji w systemy sterowania maszyny. Producent powinien zapewnić ochronę sprzętu i oprogramowania przed działaniami, które mogłyby doprowadzić do zmiany funkcji bezpieczeństwa lub obniżenia poziomu bezpieczeństwa maszyny. Rozporządzenie odnosi się również do rejestrowania ingerencji w systemy związane z bezpieczeństwem.

Oznacza to, że cyberbezpieczeństwo staje się jednym z elementów, które należy uwzględnić w procesie oceny ryzyka i projektowania bezpiecznej maszyny.

Sztuczna inteligencja i uczenie maszynowe

Rozporządzenie uwzględnia także maszyny wykorzystujące systemy o całkowicie lub częściowo samozmieniającym się zachowaniu oparte na uczeniu maszynowym.

W przypadku funkcji związanych z bezpieczeństwem szczególne znaczenie ma możliwość zmiany zachowania systemu po jego uruchomieniu. Dlatego maszyny wykorzystujące takie rozwiązania zostały uwzględnione wśród kategorii wymagających szczególnej procedury oceny zgodności.

Cyfrowa instrukcja obsługi

Nowe przepisy przewidują dostarczanie instrukcji maszyn w formie cyfrowej. Producent musi jednak zapewnić użytkownikowi dostęp do dokumentacji oraz możliwość jej pobrania, zapisania i wydrukowania.

Co oznacza to dla przedsiębiorstw?

Rozporządzenie 2023/1230/UE wprowadza szereg zmian, które będą miały znaczenie zarówno dla producentów maszyn, jak i przedsiębiorstw dokonujących ich importu, modernizacji czy integracji zespołów maszyn.

Szczególnej uwagi wymagają maszyny projektowane i wprowadzane na rynek po 20 stycznia 2027 r., a także prowadzone obecnie projekty modernizacyjne. W wielu przypadkach konieczne będzie uwzględnienie nowych wymagań dotyczących oprogramowania, cyberbezpieczeństwa, istotnych modyfikacji oraz procedur oceny zgodności.

20 stycznia 2027 r. będzie więc istotną datą dla całego rynku maszyn w Unii Europejskiej. Okres poprzedzający rozpoczęcie stosowania nowych przepisów jest odpowiednim momentem na weryfikację dokumentacji, procedur oceny zgodności oraz zasad prowadzenia zmian i modernizacji maszyn.

Przygotuj swoją organizację na zmiany wynikające z Rozporządzenia Maszynowego UE 2023/1230. Jeśli chcesz poznać nowe wymagania prawne, zapraszamy na szkolenie dotyczące Rozporządzenia Maszynowego UE 2023/1230. Osobom odpowiedzialnym za ocenę zgodności, modernizacje i eksploatację urządzeń polecamy również szkolenie „Bezpieczeństwo maszyn w ujęciu praktycznym”, które pokazuje, jak stosować wymagania w codziennej praktyce.